Wat de ebolacrisis ons leert

De beelden zijn op ons netvlies gebrand: families van ebolaslachtoffers die hulpverleners met machetes uit hun dorpen jagen. Hoe kan dit gebeuren? Maar vooral waarom zouden zieken hun enige reddingsboei met geweld weigeren? Het antwoord is relatief eenvoudig en niet enkel toepasbaar op de ebolaproblematiek:  zorg die cultuur negeert, zorgt vaak niet.

Voor een goed begrip verplaatsen we ons even in de schoenen van de slachtoffers en hun familie. Het idee en de behandeling van een ziekte gebeurt daar nogal anders. Familieleden willen zieken aanraken en verzorgen om hun betrokkenheid en medeleven te betuigen. De westerse hulpverleningspraktijk verbiedt het. In een regio waar de koloniale herinneringen nog springlevend zijn, worden familieleden één voor één geïsoleerd en even later krijgen ze enkel een lijk terug. Een lijk dat ze daarenboven niet mogen aanraken of verzorgen, willen ze zelf niet het risico lopen om in dezelfde situatie terecht te komen. Met dat verbod wordt een andere belangrijke culturele snaar geraakt: het traditionele wassen van de doden. De bevolking mag haar zieken niet behandelen noch haar doden zoals ze willen. En als beloning krijgen ze (in hun ogen) maar één iets terug: meer doden. Je zou voor minder wantrouwig worden van mannen in witte pakken.

Onderliggend merken we op dat het concept ‘ziekte’ anders benaderd wordt in de regio. In West-Europa zoeken we steeds naar een oorzaak voor een ziekte en het liefst naar één enkele oorzaak. Deze moet vervolgens ongedaan gemaakt worden. In Afrika heerst een andere conceptie. Naast de lichamelijke of biomedische oorzaken wordt daar ook gekeken naar bovenmenselijke verklaringen. Logischerwijs spelen die dan ook mee in het genezingsproces. Aangezien artsen vaak ook moeilijk bereikbaar zijn wordt er dus veelvuldig beroep gedaan op alternatieve en/of religieuze genezers. In onze westerse evidence-based ogen hebben we daar een speciaal begrip voor: charlatans. Maar in de ogen van het slachtoffer, de hulpvrager, sterkt het zijn herstel en voor hem/haar is dat voldoende bewijs.

Bondgenoot

Het lijkt wel alsof cultuur en tradities dus obstakels zijn voor een goede en efficiënte hulpverlening, maar dat is nonsens. De bestaande culturele referenties en tradities kunnen een zeer effectieve bondgenoot zijn van de hulpverlener. Ze kunnen het herstel ondersteunen, kracht geven en vooral, slachtoffers laten bekomen in een bekende en vertrouwde culturele context. De uitdaging van de hulpverlening bestaat er dus niet in om de hulpvragers een westerse kijk op ziekte op te dringen. Dat is niet enkel nutteloos, maar ook gewoon contraproductief. Het is daarnaast ook niet de taak van de hulpverlener om dit te doen. De hulpverlener moet helpen en moet daarbij cultuur gebruiken als bondgenoot, niet als tegenstander. Het gebruik van antropologen bij de hulpverlening kan gezien worden als een goede praktijk. De antropoloog kan zorgen voor een basiskennis en communicatie tussen de twee partijen. Cultuur kan nog op andere manieren ingeschakeld worden als bondgenoot in de hulp. Het werken met bepaalde traditionele gezagsfiguren kan de stap naar de hulpverlening vergemakkelijken. Daarnaast kan de samenwerking met de lokale genezers de therapietrouw versterken zolang ze natuurlijk geen schade toebrengen.

Deze ebolalessen zijn trouwens geen ver-van-mijn-bedshow. De implicaties ervan gelden evengoed voor de hulpverlening in België. Ook hier lopen vele hulpverleningsprocessen spaak omdat hulpverleners culturele verschillen ervaren als obstakels en ermee in gevecht gaan. Het eboladebacle leert ons echter dat de weg naar genezing vlotter is als we onze eigen expertise in vraag stellen. Enkel op die manier kunnen hulpverlener en hulpvrager elkaars verhalen goed begrijpen, elkaar ontmoeten en van de hulpverlening een succes maken.

Tijd om zonder oogkleppen te kijken naar hulpverlening voor er nog meer slachtoffers vallen van wederzijds onbegrip.

Dit opiniestuk is eerder gepubliceerd op deredactie.be
Auteur: Berna Kalkan,Steunpunt Cultuursensitieve Zorg-CGG Brussel
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Cultuursensitieve Zorg. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s