Cultuursensitieve Strandliteratuur

Cultuursensitiviteit is geen jas die je enkel op je werk aandoet. Het is een houding dat je overal meeneemt. Ook naar het strand als je op vakantie gaat. Steunpunt Cultuursensitieve Zorg raadt u de volgende zomerboeken aan. Allemaal romans om van te leren en van te genieten.

  • Drarrie in de nacht, Fikry El Azzouzi, 2014, Vrijdag, 183 p. drarrie2

Youb is een drarrie, een Marokkaanse straatjongen, een schijnbaar schoffie waar Belgen snel scheef tegenaan kijken. Zelf is hij de slechtste niet, maar zijn vader heeft hem aan de deur gezet omdat hij ’s avonds te laat thuis kwam. Overdag laat zijn moeder de deur nog wel eens open staan, ’s nachts trekt hij in het “Waasdorp” waar hij woont noodgedwongen de straat op met zijn vrienden, als daar zijn: Fouad, die zich door een rijke en wufte blanke laat sponsoren om met verboden middelen aan bodybuilding te doen, Maurice, half Belg, half Ivoriaan, en Karim, die eigenlijk Kevin heet en blank is, die geen vader heeft, en een alcoholiste als moeder, en die zich beter thuis voelt onder de ‘drarrie’, als moslim. Het zijn de kwaadsten niet, geen van allen, maar ze gedragen zich wel als schoffies: vrouwen bang maken of lastig vallen, stelen, brandstichten, iemand overvallen

  • Moeders van de stilte: Drie vrouwen naar de psycholoog in een ander land, Birsen Taspinar, 2013, De Bezige Bij, 256 p. moeders

Pelin, wier ouders naar België immigreerden voor zij geboren werd, verliest haar echtgenoot en twee kinderen in een brand, waardoor haar leven op zijn kop wordt gezet. Elif is een kersverse huwelijksmigrant. Wanneer er problemen opduiken in haar huwelijk, komt zij voor belangrijke dilemma’s te staan. Hülya, die al tien jaar in België woont, wordt zwaar ziek. Daardoor wordt zij gedwongen om keuzes die ze in het verleden heeft gemaakt te herzien. Drie vrouwen van dezelfde leeftijd staan op een kruispunt in hun leven. Ze worstelen met pertinente vragen over geslacht en etniciteit, maar worden net zoals zovele vrouwen met een migratieverhaal in onze maatschappij niet gehoord. Het is die stille strijd die psychologe Birsen Taspinar onder woorden brengt. Zij luisterde in haar praktijk naar de problemen en twijfels van deze moedige vrouwen en reconstrueerde in Moeders van de stilte hun levensverhaal.

  • Hoe de soldaat de gramofoon repareert, Sasa Stanisic, 2007, Anthos, 297 p. soldaat

Hoe zat het ook alweer met die oorlog in voormalig Joegoslavië? In zo’n vraag hebben we eigenlijk geen zin. We hebben in die jaren negentig toegekeken hoe daar voormalige landgenoten elkaars gebieden betwistten en daarbij over lijken gingen. De genocide in Srebrenica was het dieptepunt dat is blijven hangen in ons nationale geheugen. En daar houdt het wel zo’n beetje bij op. Saša Stanišic brengt op hartverscheurende wijze de tragedie op de Balkan onder woorden op een manier die ons er weer aan de haren bij sleept. In een boek dat in Duitsland een bestseller werd, maar hier tot nu vrijwel onopgemerkt is gebleven.

 

  • Twee meisjes, Mina Oualdlhadj, 2009, Beefcake Publishing, 157 p. twee meisjes

In dit boek komen Mimi en Aïcha aan het woord, twee Marokkaanse hartsvriendinnen met totaal verschillende karakters die met dezelfde problemen geconfronteerd worden. Mimi werd geboren in België, zij beschouwt Marokko gewoon als het land van haar ouders, het land waarnaar zij jaarlijks op vakantie gaat. Voor Aïcha is Marokko daarentegen het verloren paradijs uit haar kindertijd. Mimi en Aïcha zijn allebei krachtige vrouwen die zich niet laten doen. Ze spelen het elk op hun eigen manier klaar om zich weerbaar op te stellen in twee culturen, waarin ze hun plaats moeten veroveren. Mimi doet dit door wild in het rond te schoppen, terwijl Aïcha mits voorzichtige compromissen aan de weg timmert.

Twee meisjes van de Brusselse schrijfster Mina Oualdlhadj werd in het Frans gepubliceerd in 2008 onder de titel Ti t’appelles Aïcha, pas Jouzifine! In 2009 verscheen de Duitse vertaling en nu is er dus de Nederlandse vertaling. In Wallonië werd het boek een enorm succes omdat minister-president Rudy Demotte en zijn minister van Onderwijs Marie-Dominique Simonet enorme inspanningen deden om het boek in onderwijs- en culturele middens aan te bevelen.

  • Yemma: Stilleven van een Marokkaanse moeder, Mohammed Benzakour, 2013, De Geus, 220 p. yemma

Huis, gezin en Allah, dat zijn de domeinen van Mohammed Benzakours moeder. Ze is de echtgenote van een Marokkaanse eerste generatie gastarbeider. Ze is analfabeet en heeft nooit Nederlands geleerd. Na een herseninfarct belandt ze in een rolstoel, verlamd en zonder spraakvermogen. Ze wordt volledig zorgafhankelijk. Zonder haar zoon, die als tolk en belangenbehartiger optreedt, is ze verloren in een doolhof van ziekenhuizen, therapeuten en zorginstellingen die niet berekend zijn op patiënten zoals zij. Benzakour beschrijft hoe hij zijn yemma Marokkaans voor ‘moeder langzaam ziet afglijden. Hij haalt herinneringen op aan zijn vroegere moeder, aan wie zij was en wat hij aan haar te danken heeft. Te midden van een schrijnend gevecht tegen cultureel onbegrip en bureaucratie die menswaardigheid in de weg staan, doet Benzakour alles om haar leven enigszins te veraangenamen.

  • Americanah, Chimamanda Ngozi Adichie, 2014, Harper Collins, 400 p. americanahcover

Ik voelde me voor het eerst zwart toen ik in Amerika aankwam. Ik ontdekte dat ras daar een alomtegenwoordige rol speelt in ieder aspect van het dagelijks leven.’ Zo vertelt Chimamanda Ngozi Adichie over haar nieuwe boek Americanah waarin hoofdpersoon Ifemelu, net als de schrijfster, als jonge Nigeriaanse studente naar Amerika vertrekt. In haar nieuwe thuisland ziet zij zich geconfronteerd met een veelheid aan perspectieven, meningen, gedragscodes en historisch gegroeide patronen van zich tot elkaar verhouden: blanke Amerikanen, zwarte Amerikanen, Amerikaanse Afrikanen, iedere groep heeft zijn tradities van vooroordelen, aannames, denkpatronen, en goede en minder goede bedoelingen die ieder op een eigen manier een aspect van raciaal bewustzijn in zich herbergen. Ifemelu observeert, beleeft, analyseert en schrijft. Zonder een spoor van politieke correctheid, met een scherpe pen, eerlijk, lichtvoetig, uitermate geestig en vooral raak, verhelderend en herkenbaar.

Advertenties

Boekrecensie: Gekleurde armoede & hulpverlening: Sociaal werkers en cliënten aan het woord

gekleurde armoedeBea van Robaeys & Kristel Driessens, beiden docent, hebben een boek gepubliceerd met de naam “Gekleurde Armoede & Hulpverlening: Sociaal Werkers en Cliënten aan het Woord”.

Dit boek is het resultaat van een onderzoek naar de visie van sociaal werkers en arme cliënten van etnisch-culturele minderheden (ECM) – de zogenaamde ‘gekleurde armen’ – omtrent de hulpverlening. De auteurs hebben hiervoor diepte interviews afgenomen van 20 sociaal werkers in Vlaanderen en 16 allochtone cliënten.

Ze hadden twee onderzoeksvragen:

  • Welke denkkaders hebben de sociaal werkers over gekleurde armoede?
  • Wat zijn de ervaringen met de hulpverlening en verwachtingen van de cliënten?

Als we eerst kijken naar het verhaal van de hulpverleners, dan merken we dat het werken met ECM vooral als moeilijk ervaren wordt. Dit omwille van de communicatiemoeilijkheden (bv. niveau Nederlands) en de verschillende leefwerelden (bv. genderrelaties:‘de onderdrukte Moslima’ ). Daarnaast wordt er een spanning aangevoeld in tussen afstand & nabijheid en tussen de afhankelijkheid en de autonomieverhoging van de cliënt. Veel sociaal werkers vinden namelijk dat deze gekleurde armen te dichtbij komen en dat zij als hulpverleners te veel moeten overnemen.

Daarnaast worstelen ze met de zorgcultuur van hun organisaties. Ze moeten een beleid uitvoeren voor een doelgroep waarvoor hulpverlening niet op afgestemd is.

“We krijgen die heel moeilijk doorverwezen, omdat heel veel diensten nog steeds niet met allochtonen werken, wat eigenlijk echt schandalig is” (p. 72)

Een interessante bevinding komt op vraag “hoe leggen de sociaal werkers de samenhang tussen armoede en migratieachtergrond uit?” Helaas horen we hier bijna nooit een verklaring die verwijst naar het niveau van de samenleving. Enkele sociaal werkers gebruiken het cultureel schuldmodel om armoede bij allochtonen te verklaren. Complexe situatie wordt heel snel gereduceerd tot een cultureel probleem.

“de cultuurverschillen zijn vaak een onderliggende problematiek. Meer durf ik daar niet over te zeggen.” (p. 83)

“de taal, tradities, door cultuur zijn ze minder aan de arbeidsattitude gepast. Cultuur houdt hen in armoede” (p. 84)

Lees het volledige artikel hier:

Gekleurde armoede & hulpverlening Sociaal werkers en cliënten aan het woord

Boek “Migranten in tijd en ruimte: Culturen van ouder worden”

migranten in tijd en ruimteWat betekent het om ouder te worden in een samenleving waar je niet geboren bent? Kijken migranten op dezelfde manier naar hun laatste levensfase als Belgen? En bestaat er voor autochtone ouderen ook niet zoiets als een migratie doorheen de tijd?

Het Steunpunt Cultuursensitieve Zorg van het CGG Brussel heeft een bevraging gedaan bij een 60-tal ouderen met een verschillende etnisch culturele achtergrond. Via hun levensverhalen krijgt de lezer een genuanceerd beeld over de verschillende manieren waarop ouder worden beleefd wordt. De verzamelde verhalen en visies van oudere allochtonen helpen hulpverleners meer oog te hebben voor cultuurgevoeligheden in de hulpverlening zonder in stereotypen te vervallen. De bijbehorende DVD bevat de documentaire ‘Migranten in Tijd en Ruimte’ waarin acht ouderen zelf aan het woord komen.

Het onderzoek dat de basis vormt van dit boek, gebeurde – binnen het CGG Brussel en gesubsidieerd door het Federaal Impulsfonds – op initiatief en onder leiding van Antoine Gailly, in samenwerking met vertegenwoordigers van andere diensten. Na zijn onverwachte overlijden (2009) besloten zijn naaste medewerkers het werk te beëindigen en de verzamelde gegevens van het onderzoek uit te schrijven, daarbij gebruikmakend van de ideëen en reeds geschreven teksten en bemerkingen van Antoine Gailly. Zonder zijn inspiratie en werkkracht zou dit onderzoek nooit gebeurd zijn.

Gailly, A., Ben Driss, R., Plysier, S., & Valcke, L. (2011). Migranten in tijd en ruimte: Culturen van ouder worden. Antwerpen: Garant.

Bestellen kan via deze link.

Vaders, zonen en islam: Migreren tussen Oedipus en Abraham

Vaders zonen islamWaarom gaat het vaak fout tussen ouders en kinderen, tussen vaders en zonen in migrantengezinnen? Redouane Ben Driss, psycholoog-psychotherapeut bij CGG Brussel – Steunpunt Cultuursensitieve Zorg, ziet dagelijks vaders die vastlopen in hun vaderrol.

Hij stelt vast dat de ‘westerse’ Oedipusmythe, die klassiek het vader-zoonconflict weergeeft, niet werkt als kader om gezinnen in de migratie, vooral van Maghrebijnse origine, te helpen. In de islamitische Abraham- of Ibrahimmythe vindt hij inspiratie voor een meer gelijkwaardige vader-zoonverhouding, een model van ‘verantwoordelijk engagement’ en van harmonie, eerder dan conflict, tussen vader en zoon.

Het Hoger Instituut voor Gezinwetenschappen van de Hogeschool-Universiteit Brussel gaat graag in op zijn vraag om samen na te denken over betere manieren om gezinnen in de migratie te ondersteunen. Tijdens een seminarie op 5 december repliceerden twee medewerkers, Hans Van Crombrugge en Koen Baeten, tevens docenten in de opleiding Gezinswetenschappen, op zijn stelling.

Het boek is nu gratis beschikbaar via deze link.

Migrant zkt toekomst

Recent verscheen het boek ‘Migrant zkt toekomst: Gent op een keerpunt tussen oude en nieuwe migratie ’ van Pieter-Paul Verhaeghe, Koen Van der Bracht & Bart Van de Putte. Gebruik makende van Rijksregister data brengen de auteurs de Gentse migratiesituatie in kaart. Ze concluderen daarbij onder andere dat er wel degelijk verschillen zijn in de oudere (Turkse en Maghrebijnse) migratiegolf en de nieuwe stroom aan migranten uit Oost-Europa (Bulgaren, Slowaken, Polen).

Naast de bespreking van de algemene migratiemotieven en sociaaleconomische positie van beide groepen migranten, focussen de auteurs verder op structurele fenomenen van de migratie, namelijk op sociaaleconomische situatie, ruimtelijke segregatie en partnerkeuze. Er komen verrassende bevindingen naar voren. Ten eerste leren we dat de ruimtelijke segregatie van de migranten afneemt, dus dat ze steeds meer verspreid over de stad wonen, naast hun autochtone buren. Ten tweede lezen we dat immigratiehuwelijken ook wel afnemen bij de oude migranten in tegenstelling tot wat de algemeen discours zegt.

De auteurs waarschuwen al in het voorwoord voor de extreme attitudes die in het discours naar voren komen als men over migranten spreekt. Ze hebben het enerzijds over de culturalistische visie en anderzijds de individualistische visie.

De culturalistische visie ziet de andere groep als een homogene (“Moslims”, “allochtonen”), onveranderlijke groep (“ze zijn traditioneel”). De focus ligt bij deze visie dus op het groepsgemiddelde, een gemiddelde die in werkelijkheid niet bestaat (niemand is een absoluut gemiddelde Turk). Maar naast deze verkeerde representatie, geeft deze culturalistische visie de ander ook het recht niet om ‘anders’ te zijn.

Aan het andere extreem staat de individualistische visie die stelt dat mensen de keuzevrijheid hebben om eigen toekomst te bepalen. Ze zijn daarom ook verantwoordelijk over hun nare leefsituatie. Deze visie is evenmin genuanceerd aangezien de werkelijke keuzevrijheid waarover een mens beschikt al bij al beperkt is.

De Gentse focus van het boek doet vragen rijzen over de veralgemeenbaarheid van de bevindingen. Gaat het hier om een Gents fenomeen, of kan men de inzichten ook toepassen op Brussel en andere contexten?

Een ander vraag die opkomt is een eerder praktische. Wat kunnen we hier nu mee? Om een antwoord te krijgen op deze vragen wordt u graag uitgenodigd voor de lezing van één van de auteurs van het boek, Pieter-Paul Verhaeghe in het kader van Transculturele Ontmoetingen op donderdag 28 Februari.    

Ondanks de sterk onderbouwde methodologie en de vele cijfers die men verwacht, is het boek zeer leesvriendelijk. De auteurs brengen de nodige nuance in het debat en discussiëren over minder zichtbare trends. Het was lang geleden dat er gediscussieerd werd over migratie als een structurele maatschappelijke fenomeen zonder kant te kiezen  voor een linkse of rechtse visie. We raden dit boek aan aan de hulpverleners die meer willen weten over de verleden en het heden van hun etnisch-culturele diverse cliënten. Het geeft inzichten over de precaire situatie van de nieuwe migranten en breekt met enkele stereotypen over de oude migranten. In het algemeen doet het je reflecteren over je eigen attitudes over diversiteit. Deze reflectie is een basis voor een cultuursensitieve zorg.

Veel leesplezier!